تحلیل سود به ازای هر جایگاه در دامداری شیری

در دامداری شیری، محاسبه سود فقط بر اساس گاوهای دوشا می‌تواند گمراه‌کننده باشد. چون دامداری فقط شامل گاوهای شیرده نیست؛ در کنار گاوهای دوشا، دامدار باید هزینه گاو خشک، تلیسه، گوساله، دام پرواری، دام بیمار، جایگاه خالی و هزینه‌های جایگزینی گله را هم پرداخت کند.

به همین دلیل شاخص دقیق‌تر برای تحلیل اقتصادی دامداری، سود به ازای هر جایگاه است.

فرض پایه تحلیل

در این تحلیل یک دامداری با ۲۰ گاو دوشا در نظر گرفته شده است.

• قیمت شیر خام از دامدار: ۶۰٬۰۰۰ تومان به ازای هر کیلوگرم
• میانگین تولید شیر هر گاو دوشا: ۳۵ کیلوگرم در روز

درآمد روزانه شیر:

۲۰ × ۳۵ × ۶۰٬۰۰۰ = ۴۲٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان

بنابراین دامداری روزانه حدود ۴۲ میلیون تومان درآمد شیر دارد.

هزینه گاوهای دوشا

با قیمت‌های فعلی خوراک، هزینه خوراک روزانه هر گاو دوشا حدود ۱٬۰۱۰٬۰۰۰ تومان برآورد می‌شود.

اگر هزینه‌های جانبی شامل کارگر، دامپزشکی، تلقیح، دارو، آب، برق، سوخت، بستر، استهلاک، حذف دام، تلفات و هزینه سرمایه را هم اضافه کنیم، هزینه کل روزانه هر گاو دوشا حدود:

۱٬۶۳۰٬۰۰۰ تومان

خواهد بود.

پس هزینه روزانه ۲۰ گاو دوشا:

۲۰ × ۱٬۶۳۰٬۰۰۰ = ۳۲٬۶۰۰٬۰۰۰ تومان

هزینه دام‌های غیرمولد و جانبی گله

اما دامداری فقط ۲۰ گاو دوشا نیست. در یک گله واقعی، تعدادی دام غیرمولد هم وجود دارد که هزینه دارند ولی مستقیماً شیر تولید نمی‌کنند.

پس با وجود اینکه درآمد شیر روزانه ۴۲ میلیون تومان است، هزینه کل گله حدود ۳۸ میلیون تومان می‌شود.

سود روزانه قبل از درآمدهای فرعی

• درآمد شیر: ۴۲٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان
• هزینه کل گله: ۳۸٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان

سود روزانه قبل از درآمدهای فرعی:

۴۲٬۰۰۰٬۰۰۰ - ۳۸٬۰۰۰٬۰۰۰ = ۴٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان

اگر این سود را فقط بر ۲۰ گاو دوشا تقسیم کنیم:

۴٬۰۰۰٬۰۰۰ ÷ ۲۰ = ۲۰۰٬۰۰۰ تومان

یعنی سود واقعی روزانه به ازای هر جایگاه دوشا، قبل از درآمدهای فرعی، فقط حدود ۲۰۰ هزار تومان است.

این عدد نشان می‌دهد که اگر هزینه دام‌های خشک، تلیسه، گوساله و پرواری را حساب کنیم، سود ظاهری هر گاو به‌شدت کاهش پیدا می‌کند.

درآمدهای فرعی دامداری

البته دامداری فقط از شیر درآمد ندارد. درآمدهای فرعی هم باید در تحلیل دیده شوند.

این درآمدها شامل موارد زیر است:

• فروش گوساله نر
• فروش دام پرواری
• فروش گاو حذفی
• فروش کود دامی
• گاهی فروش تلیسه مازاد

به‌صورت محافظه‌کارانه، درآمدهای فرعی یک دامداری ۲۰ گاو دوشا می‌تواند روزانه حدود:

۲٬۰۰۰٬۰۰۰ تا ۴٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان

به‌صورت سرشکن‌شده ایجاد کند.

اگر عدد میانی یعنی ۳٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان در روز را در نظر بگیریم:

سود نهایی روزانه دامداری:

۴٬۰۰۰٬۰۰۰ + ۳٬۰۰۰٬۰۰۰ = ۷٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان

سود نهایی به ازای هر جایگاه

حالا سود نهایی را بر اساس ۲۰ جایگاه دوشا محاسبه می‌کنیم:

۷٬۰۰۰٬۰۰۰ ÷ ۲۰ = ۳۵۰٬۰۰۰ تومان در روز

پس سود واقعی‌تر به ازای هر جایگاه، با احتساب کل گله و درآمدهای فرعی، حدود:

۳۵۰ هزار تومان در روز

سود ماهانه به ازای هر جایگاه:

۳۵۰٬۰۰۰ × ۳۰ = ۱۰٬۵۰۰٬۰۰۰ تومان

سود ماهانه کل دامداری:

۷٬۰۰۰٬۰۰۰ × ۳۰ = ۲۱۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان

تحلیل اقتصادی

در نگاه اول، سود ماهانه ۲۱۰ میلیون تومان برای یک دامداری ۲۰ گاو دوشا عدد بدی نیست. اما باید آن را کنار سرمایه و گردش مالی قرار داد.

چنین دامداری‌ای ممکن است چندین میلیارد تومان سرمایه درگیر داشته باشد:

• گاو مولد
• دام خشک
• تلیسه
• گوساله
• جایگاه
• تجهیزات شیردوشی
• مخزن شیر
• ذخیره خوراک
• سرمایه در گردش

از طرف دیگر، هزینه جاری روزانه این واحد حدود ۳۸ میلیون تومان است.

یعنی هزینه ماهانه دامداری:

۳۸٬۰۰۰٬۰۰۰ × ۳۰ = ۱٬۱۴۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان

بنابراین دامدار باید ماهانه بیش از یک میلیارد تومان گردش هزینه‌ای را مدیریت کند تا در نهایت حدود ۲۱۰ میلیون تومان سود باقی بماند.

این یعنی حاشیه سود نسبت به گردش مالی چندان بالا نیست.

سناریوی تولید کمتر

اگر میانگین تولید از ۳۵ کیلو به ۳۰ کیلو کاهش پیدا کند:

درآمد شیر روزانه:

۲۰ × ۳۰ × ۶۰٬۰۰۰ = ۳۶٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان

هزینه کل گله همچنان حدود:

۳۸٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان

زیان قبل از درآمدهای فرعی:

۲٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان در روز

اگر درآمدهای فرعی روزانه را ۳ میلیون تومان فرض کنیم، سود نهایی فقط:

۱٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان در روز

خواهد بود.

سود به ازای هر جایگاه:

۱٬۰۰۰٬۰۰۰ ÷ ۲۰ = ۵۰٬۰۰۰ تومان در روز

یعنی با میانگین تولید ۳۰ کیلو، دامداری تقریباً لب مرز می‌شود و سود آن با کوچک‌ترین بیماری، افت تولید یا افزایش قیمت خوراک از بین می‌رود.

سناریوی تولید بالاتر

اگر میانگین تولید به ۴۰ کیلو برسد:

درآمد شیر روزانه:

۲۰ × ۴۰ × ۶۰٬۰۰۰ = ۴۸٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان

سود قبل از درآمدهای فرعی:

۴۸٬۰۰۰٬۰۰۰ - ۳۸٬۰۰۰٬۰۰۰ = ۱۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان

با درآمد فرعی ۳ میلیون تومان:

سود نهایی روزانه:

۱۳٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان

سود به ازای هر جایگاه:

۱۳٬۰۰۰٬۰۰۰ ÷ ۲۰ = ۶۵۰٬۰۰۰ تومان در روز

اینجاست که دامداری وارد محدوده اقتصادی‌تر می‌شود.

جمع‌بندی

با قیمت شیر ۶۰ هزار تومانی و هزینه‌های فعلی خوراک و نگهداری، سود واقعی دامداری شیری را نباید فقط از روی گاوهای دوشا محاسبه کرد.

وقتی هزینه گاو خشک، تلیسه، گوساله و دام پرواری را هم حساب کنیم، سود هر جایگاه به‌طور قابل توجهی کاهش پیدا می‌کند.

• میانگین تولید ۳۰ کیلو: حدود ۵۰ هزار تومان سود روزانه به ازای هر جایگاه
• میانگین تولید ۳۵ کیلو: حدود ۳۵۰ هزار تومان سود روزانه به ازای هر جایگاه
• میانگین تولید ۴۰ کیلو: حدود ۶۵۰ هزار تومان سود روزانه به ازای هر جایگاه

بنابراین دامداری شیری در شرایط فعلی فقط زمانی واقعاً اقتصادی می‌شود که میانگین تولید گله بالا باشد، دام‌های غیرمولد کنترل شوند، فاصله زایش کاهش یابد، تلیسه‌ها به‌موقع وارد تولید شوند و جایگاه‌ها با دام‌های پربازده پر شوند.

شاخص کلیدی برای مدیریت اقتصادی دامداری این است:

هر جایگاه باید پول‌ساز باشد، نه فقط هر گاو.

اگر جایگاهی با گاو کم‌تولید، دام خشک طولانی‌مدت، تلیسه دیرزا یا دام بیمار اشغال شود، سود کل دامداری کاهش پیدا می‌کند.

در نتیجه، مدیریت امروز دامداری شیری باید بر پایه چند عدد اصلی باشد:

• تولید شیر روزانه
• هزینه خوراک
• تعداد دام غیرمولد
• درآمدهای فرعی
• سود به ازای هر جایگاه
• بازده سرمایه

بدون این محاسبات، ممکن است دامداری از بیرون فعال و پرگردش به نظر برسد، اما در واقع سود اقتصادی قابل قبولی برای مالک ایجاد نکند.